Kazım Xan övgüsü

Kazım Xan mədhiyəsi

At belində gəzən, mərmi oynadan,
Tüfəng ilə, sazı qoşa gəzdirən,
Ox kimi düşmanın bağrına batan,
Ağalar ağladan, bəylər bezdirən.

Ey Urmu gölünün Əsil tərlanı!
Sənsiz Urmu gölü qurumaqdadır.
Ənzəl bölgəsinin igid əslanı,
Gəl piçaq sümüyə dayanmaqdadır.
Dur gəlki oğullar izin izləyir.
Kazımdaşı boşdur səni gözləyir.
Dar günümdə məni qoyma üzülüm
Dərin düşüncəli duhalım mənim
Döyüş meydanında “Dəli Dömrül”üm
Sezgi-fərasətdə zəkaalım mənim
Elimə yapılan zülümdür zülüm
Yaman dözülmızdi bu halım mənim
Dur gəl qudurqanlıq hələdə vardır.
Hər soyqunçu bugün bir hokmdardır.
Haray Türkəm deyən oğullar-qızlar
Zülm ilə dilindən çəkilir dara
Qaranlıq dünyanın qanmaz vəlisi
Qudrət bağışlayır “Simitqo” lara
Dur gəlki sürüylə ceyran ovlanır
Ağrıdan,acıdan can əlovlanır
Sən getdin elimiz sinə dağladı
Bu dərdə, kədərə “Bulut” ağladı
Qocaman elimin qoca “Səhənd”i
Nə ağır nisgillə dedi bu dərdi;

“Gördünki qəhrəman igid elimə,
Biri baran dedi, biri xər dedi.
Yad əllər daraşdı qızıl gülümə
Biri yoltök dedi, biri dər dedi.”

Bugündə xalqıma deyilir böcək.
Bu həzyan deməklər çox sürməyəcək.
Bu sözü diyənə Türk bildirəcək,
Necə sarsaqladı, nə hədər dedi.

Ey qoçaq ellərin qoxmaz balası.
Sənsiz pərişandır Qırxlar qalası,
Müntəzəm dayanıb qayalar, daşlar,
Səni alqışlayır bütün eldaşlar.
Ey cismində Babək ruhu daşıyan!
Sən daşlar içində qurdun aşiyan.
Dayim qoçaq oldun sənə eşq olsun.
Elə dayaq oldun sənə eşq olsun.
Gündüz tarlalarda, gecə səngərdə,
Polad qollulara layiq sərkərdə,
Dağlarda, daşlarda səngər salanım,
Gecələr yatmayıb oyaq qalanım,
Hərvaqt oyaq oldun sənə eşq olsun.
Xalqa dayaq oldun sənə eşq olsun.
Əcnəbilər yurdumuza dolanda,
Sənin doğma elin başsız qalnda,
Baş,göz,qulaq oldun sənə eşq olsun.
Yenilməz dağ oldun sənə eşq olsun.

Təbiətdə bir qanun var əzəldən,
Tüstü-duman uzaq getməz qözəldən.
Sənin heç dumansız olmadı başın.
Döyüşlərdə başa vuruldu yaşın.
Uzun bir savaşın başçısı oldun,
Nə müqəddəsimiş sənin savaşın!
Bir an dayanmadın dayim vuruşdun
Axır dastan oldun dillərə düşdün.
Şərəfli ölümdən can qutarmadın,
Ölümünlə sonsuzluğa qovuşdun.
Xalqına sərf etdin gözəl həyatın,
Ölməzlər adına qatıldı adın..

“Ancaq eli üçün yaşayanların
Ölüb getmək ilə ömrü qurtarmaz
Ölümlə hayatda bir bütünlük var
Gül toxum olmasa, toxum gül olmaz.”

“Qoy bunu anlasın həyat bağında
hasılsız cöcərən azqın vəfasız
Çiçəklər cöcərməz bahar çağında
çürümüş yarpağın tökməsə payız.”

Dildə dastan oldu “Kazımxan” adı
Adına and içir vətən övladı
“Kazımxan”deyəndə ürəklər coşur
Adına xalqımız türkülər qoşur;

“Yayılıb hər yana söhbəti sözü
Darda qoymaz qala gözləyən gözü
Yoxsulu döyurar ac qalar özü
Ədalət börkünə qurban olaydım”

Ölməz qəhrəmanım dur aç gözünü.
Gələcəyi görən gözünə qurban.
Koroğlu dühalım götür sazını,
Qoşmalarım sənin sazına qurban.
Bizə qoçaqliqdan bir söz-söhbət aç,
Qılıcdan kəsərli sözünə qurban.
Gətir tüfəngini sil bir tozunu,
Daşnaqlar, cilovlar tozuna qurban.
Yatma qəhrəmanım dur çıx dağlara,
Sənin qatlanmayan dizinə qurban
Büdrəməz ayağın qoy üzəngiyə
Gəl qanlar ağladaq işğalçılara
Qoy dağlar lalədən qızıl don giyə
Birdə günəş saça aydın sulara.

Kərim Mamağanlı

کاظيم خان مدحييه‌سي
 
آت بئلينده گزن، مرمي اوينادان،
توفنگ ايله سازي قوشا گزديرن،
اوخ کيمي دوشمانين باغرینا باتان،
آغالار آغلادان، بيلر بئزديرن.

ائي اورمو گؤلونون اصيل ترلاني!
سنسيز اورمو گؤلو قوروماقدادير.
انزل بؤلگه‌سينين ايگيد اصلاني،
گل پيچاق سوموگه دايانماقدادير.
دورگل کي اوغوللار ايزين ايزله‌يير.
کاظيم داشي بوشدور سني گؤزله‌يير.
دار گونومده منی قویما اوزولوم
درین دوشونجه لی, دوهالیم منیم
دؤیوش مئیدانیندا دلی دؤمرولوم
سئزگی, فراستده ذکالیم منیم
ائلیمه یاپیلان ظولوم دور-ظولوم
یامان دؤزولمزدی بو حالیم منیم
دورگل قودورقانليق هله‌ده واردير.
هر سويقونچو بوگون بير حوکمداردير.
هارای تورکم دئیه ن اوغوللار قیزلار
ظولم ایله دیلیندن چکیلیر دارا
قارانلیق دونیانین قانماز ولی سی
قودرت باغیشلاییر سیمیتقولارا
دورگل کي سورويله جئيران اوولانير
آغريدان،آجيدان جان الوولانير
سن گئتدين ائليميز سينه داغلادي
بو درده، کدره "بولود" آغلادي
قوجامان ائليمين قوجا "سهند"ي
نه آغير نيسگيلله دئدي بو دردي؛
"گؤردونکي قهرمان ايگيد ائليمه،
بيري باران دئدي، بيري خر دئدي.
ياد اللر داراشدي قيزيل گولومه
بيري يول تؤک دئدي، بيري در دئدي."
بوگونده خالقيما دئييرلر بؤجک
بو هذيان دئمکلر چوخ سورميه‌جک
بو سؤزو ديينه تورک بيلديره‌جک
نئجه سارساقلادي، نه هدر دئدي
ائي قوچاق ائللرين قوخماز بالاسي.
سنسيز پريشاندير قيرخلار قالاسي،
مونتظم دايانيب قايالار، داشلار،
سني آلقيشلايير بوتون ائلداشلار
ائي جيسمينده بابک روحو داشييان.
سن داشلار ايچينده قوردون آشييان،
داييم قوچاق اولدون سنه عشق اولسون.
ائله داياق اولدون سنه عشق اولسون.
گوندوز تارلالاردا، گئجه سنگرده،
پولاد قوللولارا لاييق سرکرده،
داغلاردا، داشلاردا سنگر سالانيم،
گئجه‌لر ياتماييب اوياق قالانيم،
هرواقت اوياق اولدون سنه عشق اولسون.
خالقا داياق اولدون سنه عشق اولسون.
اجنبيلر يوردوموزا دولاندا،
سنين دوغما ائلين باشسيز قالاندا،
باش،گؤز،قولاق اولدون سنه عشق اولسون.
يئنيلمز داغ اولدون سنه عشق اولسون.
 
طبيعتده بير قانون وار ازلدن
توستو-دومان اوزاق گئتمز گؤزلدن
سنين هئچ دومانسيز اولمادي باشين
دؤيوشلرده باشا وورولدو ياشين
اوزون بير ساواشين باشچيسي اولدون
نه موقدسيميش سنين ساواشين!
بير آن دايانمادين داييم ووروشدون
آخير داستان اولدون ديللره دوشدون
شرفلي اؤلومدن جان قوتارمادين،
اؤلومونله سونسوزلوغا قوووشدون
خالقينا صرف ائتدين گؤزل حياتين
اؤلمزلر آدينا قاتيلدي آدين
"آنجاق ائلي اوچون ياشايانلارين
اؤلوب گئتمک ايله عؤمرو قورتارماز
اؤلومله حاياتدا بير بوتونلوک وار
گول توخوم اولماسا، توخوم گول اولماز
 قوی بونی آنلاسین حیات باغیندا
حاصیلسیز گؤیرن آزقین وفاسیز
چیجکلر جؤجرمز باهار چاغیندا
چوروموش یارپاغین تؤکمسه پاییز ."

دیلده ذاستان اولدو کاظیم خان آدی
آدینا آند ایچیر وطن اؤولادی
کاظیم خان دئینده اورکلر جوشور
خالقمیز آدینا تورکولر قوشور

"یاییلیب هریانا صؤحبتی-سؤزو
داردا قویماز قالا گؤزله ین گؤزو
یوخسولو دویورار آج قالار اؤزو
عدالت بؤرکونه قوربان اولایدیم ."

اؤلمز قهرمانيم دور آچ گؤزونو
گله‌جگي گؤرن گؤزونه قوربان
کوروغلو دوهاليم گؤتور سازيني،
قوشمالاريم سنين سازينا قوربان.
بيزه ايگيدليکدن بير سؤز-صؤحبت آچ،
قيليجدان کسرلي سؤزونه قوربان.
گتير توفنگيني سيل بير توزونو،
داشناقلار، جيلوولار توزونا قوربان.
ياتما قهرمانيم دور چيخ داغلارا
سنين قاتلانمايان ديزينه قوربان
بودرمز آیاغین قوی اوزنگییه
گل قانلار آغلاداق ایشغالچیلارا
قوی داغلار لاله دن قیزیل دون گییه
بیرده گونش ساچا آیدین سولارا

کريم ماماغانلي

Aftafa başqanı

آفتافا باشقانی میرزا جفا

حیکایت ائیله ییر ساده بیر اینسان,
سؤزونده اینجه لیک وار یاخشی دویسان

موسافیر اولدوغوندا بیر شهرده,
چیخیب هردن گزرکن هندورده,

عمومی بیر تووالئتده گئدرمیش,
تمامن ائحتیاجین رفع ائدرمیش

بول ایمیش او مکانین آفتافاسی
ساری, قیرمیز, یاشیل الوان بویاسی

دئییر؛ آلدیقدا اونلارین بیرین من
نئجه میرزا جفا قیشقیردی بیردن

آپارما آی کیشی قایتار گتیر سن!
یاشیل اولماز سنه, قیرمیز گؤتورسن

شاشیردیم, دینمه دیم, باخدیم دایاندیم,
اونون بو سؤزلرین من جیددی ساندیم

ایطاعت ائیله دیم, امرینده دوردوم
بوراخدیم یاشیلی, قیرمیز گؤتوردوم

دئدیم قوی پوزماییم نظم و نیظامی,
یقین وار هر بویانین اؤز مقامی

راحاتلاندیم اوگون دوردوم دوزلدیم
صاباح بیرده اورا تیکرار گلدیم

دئدیم قیشقیرتماییم میرزا جفانی,
گؤتوردوم بیرده قیرمیز آفدافانی

عجل تک هوپبولوب گلدی او آلچاق
دوننکی ماجرا باشلاندی آنجاق؛

یئتیشجک قاپما قیرمیز آفدافانی!
نولار ایشلت بیراز او داش قافانی!

مگر اؤز عممه نین یانینداسان می؟
حسن سوخدو دییرمانینداسان می؟

دئدیم قارداش قاریشدیرما آرانی
اؤزون سئچدین منه قیرمیز بویانی

خبرسیزسن دئدی ارکان ادبدن
بو شیرکتده وارام من بو سببدن

دوننکی قایدالار قالدی دوننده
مگر قانون دییشمز گون دؤننده؟

بیرازدا قایدا قانوندان دانیشدی,
منی قاندیرماغا بیرده چالیشدی

"فیکیرلشدی دوشوندو چوخ دریندن"
آراشدیردی چوروک جیب دفدریندن

الی آلنیندا بیر باخدی یوخاری
دئدی اویقون گلیر رنگلرده ساری

گؤتور چیخ گئت منه آرتیق دانیشما
بؤیوکلر امرینه یئرسیز قاریشما

آخیر بئزدیردی, احوالیم دییشدی
جینیم جوگگولددی, سیملر قاریشدی

توتوب خیددکله دیم او حوققابازی*
ائله ووردوم پوزولدو دستمازی

بوغازین هئی سیخیب رنگین قاراتدیم,
گؤزونده قورخولو دونیا یاراتدیم

او یالواردی یاخاردی, یوخ دئدیم من
دئدی؛ عفو ائت باغیشلا پوخ یئدیم من

اؤلوم گلدی دایاندی گؤزلرینده,
پشیمانلیق واریدی سؤزلرینده

سنه قوربان اولا جانیم و مالیم
منی گؤزلور ائویمده اهل -عیالیم

دئدیم گر قورتولوش ایسترسه جانین
آچیقلارسان ندیر سیرری بویانین

حریف سؤز وئردی اؤز جانین قوتاردی
دئدی بیر سیرری یوخ  بو آشکاردی؛

منیم وار بو اویوندان بیر آماجیم
بواوچ - بئش آفدافا اولدی آراجیم

بلیرتم بویئرین باشقانی کیمدیر
موطیع و تابع فرمانی کیمدیر

ماماغانلی کریم

*حوققاباز: ناغل ائدن باشقا سؤز دئمیشدی ادبسیزلیک اولماسین دئیه من حوققاباز یازدیم.

بلیرتمک: آچیقلاماق, بللی ائله مک

 

 

Aftafa başqanı Mirza Cəfa

Hekayət eyləyir sadə bir insan,
Sözündə incəlik var yaxşı duysan

Müsafir olduğunda bir şəhərdə,
çıxıb hərdən gəzərkən həndəvərdə,

Umumi bir tuvaletdə gedərmiş,
Təmamən ehtiyacın rəf edərmiş

Bol imiş o məkanın aftafası,
Sarı, qırmız, yaşıl, əlvan boyası

Deyir aldıqda onların birin mən,
Necə Miza Cəfa qışqırdı birdən;

Aparma ay kişi qaytar gətir sən!
Yaşıl olmaz sənə, qırmız götür sən

Şaşırdım, dinmədim, baxdım dayandım
Onun bu sözlərin mən ciddi sandım

İtaət eylədim, əmrində durdum
Buraxdım yaşılı, qırmız götürdüm

Dedim qoy pozmayım nəzm-ü nizamı,
Yəqin var hər boyanın öz məqamı

Rahatlandım ogün, durdum düzəldim
Sabah birdə ora təkrar gəldim

Dedim qışqırtmayım Mirza Cəfanı,
Götürdüm birdə qırmız aftafanı

Əcəl tək hopbulub gəldi o alçaq,
Dünənki macəra başləndı ancaq;

Yetişcək qapma qırmız afdafanı
Nolar işlət biraz o daş qafanı

Məgər öz əmmənin yanındasanmı?
Həsənsoxdu dəyirmanındasanmı?

Dedim qardaş qarışdırma aranı,
Özün seçdin mənə qırmız boyanı

Xəbərsizsən dedi ərkan-ədəbdən
Bu şirkətdə varam mən bu səbəbdən

Dünənki qaydalar qaldı dünəndə
Məgər qayda dəyişməz gün dönəndə?

Birazda qayda-qanundan danışdı
Məni qandırmağa birdə çalışdı

Fikirləşdi, düşündü çox dərindən
Araşdırdı çürük cibdəfdərindən

Əli alnında bir baxdı yuxarı
Dedi uygun gəlir rənglərdə sarı

Götür çıx get mənə artıq danışma
Böyüklər əmrinə yersiz qarışma

Axır bezdirdi əhvalım dəyişdi
Cinim cüggüldədi simlər qarişdi

Tutub xıddəklədim o hoqqabazı*
Elə vurdum pozuldu dəstəmazı

Boğazın hey sıxıb rəngin qaratdım
Gözündə qorxulu dünya yaratdım

O yalvardı-yaxardı yox dedim mən
Dedi; əfv et bağışla pox yedim mən

Ölüm gəldi dayandı gözlərində
Pəşimanlıq varidi sözlərində

Sənə qurban ola canım və malım,
Məni gözlur evimdə əhl-əyalım

Dedim gər qurtuluş istərsə canın
Açıqlarsan nədir sirri boyanın

Hərif söz verdi öz canın qutardı
Dedi bir sirri yox bu aşkardı

Mənim var bu oyundan bir amacım
Bu üç-beş aftafa oldu aracım

Bəlirtəm bu yerin başqanı kimdir
Müti- o, tabe-i fərmanı kimdir

Mamağanlı Kərim

*Hoqqabaz: Nağl edən başqa söz demişdi, ədəbsizlik olmasın deyə mən hoqqabaz yazdım

Bəlirtmək: bəlli eləmək, açıqlamaq

 

 

Hicab

İrəc Mirzanın şahəsəri

Sənə gəl nağl edim bu dastanı
Hicabın etgisin bil yaxşı tanı
Cəvanlıq çağlarımda saf olanda
Qapı ağzında durmuşdum dalanda
O anda bir qadın ordan geçəndə
Yaman ərkəklik hissi coşdu məndə
göründü yaşmaq altından buxağı
Çənə, üzdən biraz bidə dodağı
Bulut küncündə sanki ay çıxıbdır
Pərivəşdir behişdən pay çıxıbdır
yaxınlaşdım ona verdim səlamım
Dedim vardır uzaq yerdən pəyamım
Pəriüzlü bu sözdən şəkkə düşdü
Pəyam kimdəndi sən kimsən soruşdu
Əvamunnas duyar olmaz dedim mən
Bunu burda necə təşrih edim mən
Bilirsən hər sözün vardır məqamı
Gərəkdir hər pəyamın ehtiramı
Buyur gəl anlatım bir-bir dalanda
Tələsmək xoş deyil peyğam alanda
Soruşduqca nədir,kimdir, söz atdım
Uzatdım hey sözü ağzın qapatdım
Səmacət eylədim, israr qıldlm
Buyur xanım dedim tikrat qıldım
Əl atdım peyğama olsa yalanda
Bu məkilə onu buldum dalanda
Dedim çün çoxlu get-gəl var dalanda
Münasibdir otaq peyğam alanda
Otaqda nazilə əyləşdi baxdı
Nə üz açdı, nə çadranı buraxdı
Ona nağl eylədim əfsanələrdən
Girişdim söhbəti açdım nələrdən
Gah ərkəkdən danışdım gah qadından
Nələr çəkmiş bir ərkək arvadından
Gətirdim gah sözə xosrovdan ayin
Dedim gahda şirin olmuşdu xayin
Gah Almandan dedim gah bir gözəldən
Vəli mətləbdə bəlliydi əzəldən
Mənim konlum yaman kam axtarırdı
O da sözlərdə peyğam axtarırdı
Lətafətlə dedim cana düzündən
Nolar açsan bu yaşmağı üzündən
Nəçün üz örtülü məndən qaçansan
Məgər mən bir pişik sən bir sişansan
Axı bax! İnsanıq biz , səndə, məndə
Bərabər xəlq edib xəlq eyləyəndə
Qatılsan söhbətə kamilləşərsən
Mənə taysan canım səndə bəşərsən
Ogünki səndə ay tək üz yarandı
Ona baxmaq üçün bu göz yarandı
Həyatın bağçasında gül qadındır
Çiçəkdir, lalədir, sünbül qadındır
Nə əskildər, nəyi əldən verər gül
Əgər baxsa ona biçarə bülbül
Şirinlik heçdə az gəlməz şəkərdə
Arı yüz zol uçarsa həndəvərdə
Nə fərq eylər ona yandıqda bir şəm
Yanında bir nəfər varsa ya bir cəm
Bu sözlərdən xanım hədsiz alışdı
Acıqlandı biraz hirsli danışdı
Ki naməhrəmlərə üz görsədim mən?
Burax bu sözlərin həzyan deyirsən
Nə latlar varımış bu yerdə vah-vah
İraq olsun başımdan allah-allah
Başımdan çadıramı açmaq istər
Necə arsızdı bu əllaho əkbər
Cəhənnəm ol məgər bir cindəyəm mən?
Həyalı, ar-namuslu bəndəyəm mən
Budurmu bu oyundan cümlə qəsdin?
Üzüm görməkdən ötri yolumu kəsdin?
Qalım ər xeyrinə həsrət ilahi
Üz açsam qeyrinə qılsam günahi
İtil çıx get əcayib şor gözün var
Sözündən bəllidir arsız üzün var
Mənim qaynımda çox arzı edərdi
Üzüm görsün dedim olmaz hədərdi
Belə zənn etməki tehranlıyam mən
O axmaq fikrini gec anlıyam mən
Yığışdır bu toru səyyad əfəndi
Apar öz bacına ver sən bu pəndi
Əgər yüksəkdi qartalın yuvası
Toyuq evdə sənə var iltiması
Canım doğransa ölsəmdə əzabdan
Genə vaz geçmərəm mən bu hicabdan
Nə söylürsən məgər divanəsən sən
İçibsən, keflənibsən ya nəsən sən
Bilirsən heç nəzərbazlıq günahdır
Bizilə qəbr arası yol bir ahdır
Deyirsənki qiyamətdə yagandır
Və mollanın sözü əski palandır
Tmamən lüctehidlər müfdəxordu
Müqəllidlər hamı qanmazdı, kordu
Əqəllən bir saat get qal məçitdə
Biraz sən molladan pənd al məçitdə
Eşit, öyrən deyirki sə öləndə
Nəkir-mənkir başın üstə gələndə
Görərsənki necə vurdi təpəndən
Elə sışdın poxun çıxdı kəfəndən
Qərəz çox dindən imandan deməkdən
Pəşiman eylədi bir pox yeməkdən
Belə gördüm ağız yumdum və durdum
Oturdum birdə yanında oturdum
Ağız açdım günahım yox dedim mən
Xəta yapdım bağışla pox yedim mən
Xətalardan bütün üxr istədim məm
Mükərrər bilmedim əfv et dedim mən
Dolabdan bircə qab acildə buldum
Sənallah ye dedim israr qıldım
Yedirtdim mən onun başında qatdım
Dəmir tək yumşatıb çəkdim uzatdım
Nə şadra söylədim, nə söz danışdım
Uzatdım əl və nəbzindən yapışdım
Bilirdim ki bu yol bu rəftarımdan
Durar vursun təpik daşşaqlarımdan
Dişi aslan kimi birdən bağırsın
Bizim yan qonşudan imdad çağırsın
Və ya ki atdığı başmaq tayından
Göyərsin baş-gözüm dilbər payından
Dedim indi coşar aşub edər o
Öz altında məni koskub edər o
Vəlakin tərsinə gördüm ki məhrox
Birazca vurnuxur amma ki çox yox
Düşür haldan hala lakin yavaşca
Əlimdən şakidir amma ki xoşca
O coşqunluq, o daşqınlıq dəyişdi
Dönüb oldu “rahat dur” , “bu nə işdi”
Biraz bundan qabaqki pis yamanlar
Bu yol oldu “nə çapqındır cəvanlar”
Nə nazilə deyirdi mah- i taban
“Adam ol”, “dəymə oğlan”, “ yaxşı davran”
Yəqin etdim o afət letfə gəldi
Dedim qəlbimdə ki işlər düzəldi
Könül səyyadi vaz gəşməz bu ovdan
Ki mömin havadan, molla pilovdan
Nə təxir eylədim, nə çox yubatdım
Gətirdim xalça üstündə uzatdım
O nazli dilbərə ancaq daraşdım
Tımar verdim hicab altdan dolaşdım
Hol olmuşdum əcayib bu durumdan
Əlim getdi buda saf baldırından
 O hey şıllaqladı, mən hey təpildim
O hey olmaz dedi mən oldu bildim
Onun cüt əlləri öz yaşmağında
Mənimdə əllərim cənnət bağında
Dedim sən yaxşi möhkəm tut hicabi
Qoy altdan mən yapım əmr- i səvabi
Biraz zəhmətlə yan qıldım paçasın
Axır açdım üzə rəhmət bacasın
Bir am gördüm dedim bəh-bəh nə amdır
Demə am püstədir, fındıq-badamdır
Dışı gülzar içi isti hamamdır
Bir am ki hüsndə vəsfi tamamdır
Təmizdir surəti mömin misalı
Cəm onda cümlə möminlər xisalı
Gülümsər mollanın siması bir şey
İçindı şəhdi, bəm xurması bir şey
Necə bir şey, necə çılqın, necə dar
Elə darki sikimlə qıldı peykar
Ona zorla tutuzdurdum hesabi
Kefi sazlandı, kökləndi rubabi
başə girdi rıza duydum səsində
Ürək tək verdi yer öz sinəsəndə
Bəli bu sikdi çoxda xoşxurakdır
Onun eşqində amcıqlar həlakdır
Ezendə çön onun “ismət” çox idi
Üzün heç açmadı ruxsət yox idi
 Cüt əlli yaşmağın tutmuşdu qanmaz
Ki bir şey örtüyündən olmasın az
Doyarkən mən o bal-qaymaq-lavaşdan
Haram olsun dedi cırdı yavaşdan
O cahildə həya ancaq beleydi
Həyanın mənasın hardan bileydi
İtirdi etibarın verdi amcıq
Ki yaşmaqdır ona hər şeydən artıq
Həya çün gözdədir insan atanmaz
O vaxki göz yumuldu üz utanmaz
Qadınlar gər həyanı qansa düzgün
Həyat rövnəq tapar xalq olmaz üzgün
Hicab altında olmaqdan həyasız
Hicabsız olmağı xoşdur riyasız
Şıxıb evdən biraz aydınlaşarlar
Adamlıq öyrənib özgür yaşarlar
Qadınki təlim aldı bilgiləndi
Bu toplumla bəşər tək ilgiləndi
Heç əfsunla o dönməz ismətindən
Və boş sözlərlə aldanmaz qətindən
Günəşki aləmi nurlandırandır
Ona əl vurmaq olmaz yandırandır
O ki görmüş kalic ya ki fakultə
Yanında dursa əynində dekultə
Varisə bir qədər ismət özüylə
Baxarsan sən ona iffət gözüylə
Qələt istək o qadından məhaldır
Ona nacür xəyal boş bir xəyaldır
Həyatın get düşünki olma eşşək
Adamsan sən bu eşşəklikdən əl çək
Bu axmaq fikrini başdan çıxar at
Sənə qoyma gələ qalib xurafat
Tutlımki bu dünya cənnət olsun
Onun hər bir yanı hurilə dolsun
O hurilər əgər yorqan bürünsə
Səfası yox əgər çirkin görünsə
Qadınsız sevgi bu aləmdə olmaz
Bir aləm sevgisiz aləm də olmaz
Sənə qurban soğansan ya palıtsan
Nədən dayim bu çərşabda qalıbsan
Yerin vardı cəmal-i zülcəlalda
Niyə şəlqəm kimi varsan çuvalda
Başı bağlı, dibi bağlı xanım can
xanım cansan bizə yaki badımcan
Nə peyqəmbər dedi, nə yazdı quran
Ki qadın olmalı qul-i biyaban
O hansı bir hədisdi çıxdı hardan
Ki qadın olmalı aləmdə xortan
Təpəndən dırnağa geymə qəbanı
Canı yanmış belə yaxma bu canı
Ayağında potin, əynində çərşhb
Adamın taqətin taq eylisən lab
Sənə ismət gətirməz bu yarağın
Gözə nə ilgisi var osturağın
Axı kətlərdə, ellərdə gözəllər
Hamı üzlər açıq özgür gəzəllər
Nədənsə orda ismət getməz əldən
Həyasızlıq görünməz bir gözəldən
Hər eldə ərkəyə yardır qadınlar
Nədəndir bizdə sərbardır qadınlar
Qadın hər yerdə ərkəklə əməkdaş
Bizim ərkək nəçün yalgızdı birbaş
Sən ey gül-sünbül ilə bir biçimdə
Darıxmırsan bu çərşabın içində
Demirsən qunçə tapmaqla təkamul
Çıxanda pərdədən ancaq olar gül
Sən at bu pərdəni aç gül cəmalın
Bütün aləm görə qoy bu kəmalın
O baş ilə üzün ollam fədası
Ki başda ağlı var üzdə həyası

İrəc Mirza
Farscadan çevirən: Mamağanlı Kərim

 

يولسوزلار دوعاسي

يولسوزلار دوعاسي

(ماماغان آغيزيندا)

ایلاهی سنی آند وئرریخ ده لی کوبرانین خاراباسینه, جیدیل باخشینین آراباسینه, اونون چالاچوخورلارا دوشوب جیر-جیر جریلدیین ناله سسینه, آمین دییه ن دیللری لال ائلمه.

سني اند وئرريخ ماماغان داکي پيلوو آغساققاللارينه، مئشه‌نين چاققاللارينه، نيسييه وئرن باهاچيل بققاللارينه، بيزيم گوناهلاريميزا و اولارين نیسییه دفدرلرينه قلم-ي عفو چک. ائي نيسييه آليب دفدره يازديرانلار آمين دئيين ضررگؤرمييه‌سيز.

ايلاهي! سني آند وئرريخ آياز گئجه‌لرده خالقين زميسيني اوتارانلارا، چيلله چيخماميش قئيله‌ني(قووورمانی) قورتارانلارا، شاخسئي ده شور سالانلارا، عاشورا گوني باش يارانلارا، خالقين نوودانين قوپارتيب اؤز کلله‌سينه اورانلارا(وورانلارا)، شهر-ي نوو دان گليب طبيل چالانلارا، مئيدانا چکنده قان سالانلارا، شاخسئي ده توتيشنلره، ايت کيمي بوغيشنلره، بازارين باساباسينده آروادلارا سورتوشنلره، خلوتده راست گه‌ليب اؤپوشنلره، منيم پوليمي آنبار، يولومي جنّته هموار، بو جمعي ده طوطي خالا نين قبرينه زووار ائله.

ايلاهي سني آند وئرريخ کيشي روبابه نين نجابتينه، ماشد ايمانين تيجارتينه، دللک عسگر ين حامام دامينده آلديغي حجامتينه، اونون کسب وکارينه برکت وئر، او مؤمين کيشي ايسلام يولوندا چوخ قانلار تؤکوب، بيزلري موسلمان ائتماغا زحمتلر چکيب، ايلاهي کوففارين قارشيندا اونون اولگوجيني کسگين، سينه‌سيني پورکين و اؤزيني ده زنگين ائله. ايلاهي قبول ائيله اونون جهاديني، گؤيلره چاتدير آديني،کسمه بیزدن ایمدادینی, بو دونيادا اوني بيزه چوخ گؤرمه‌کي اونسوز کوفر توتار دونياني. قييامت گونونده ده اوني ايمام –ي زمان عسگرلرينين رديفينده قرار وئر.

ايلاهي سني آند وئرريخ دللک عسگر تؤکن قانلارا، خيخي سورتن جانلارا، بوتون جاهيللري، نادانلاري، آرسيز-حاياسيز گولن بوشبوغاز اينسانلاري يئر اوزوندن محو و نابود ائله.

پروردگارا! ايتلره داش آتانلارا، بير چرک سوته باتمانجا سو قاتانلارا، يئرالماني تويوغا سوخوب يومورتا يئرينه ساتانلارا کيفايت قدر اينصاف عطا ائله.

ايلاهي! یکه-یکه یالان سوخیشدیره نلری, ایت بوغیشدیره نلری, خوروز دؤیوشدوره نلری, عزيز گئجه‌لرده خالقين باداميني يوليشديرنلري، آي ايشيغينده بوليشديرنلري عالمده روسواي ائلمه. سيزي گؤروم اوغورلوغا گئدنده دامدا-داشدا ديزلريز تيترمه‌سين, آياغيز بودرمه‌سين, اوجادان آمين دئيين.

ايلاهي بوتون قارا گييه نلري، شاخسئيده باش ديينلري، تومني بير قيرانا وئرن ريبا يييه‌نلري يئرين-گؤيون بليیاتيندن محفوظ ائله.

خوداوندا, سئییدالشهدا حورمتینه, سینه و زنجیر اورانلارا, ابالفضل چاغیرانلارا, بوغازینی جیرانلارا, حوسئن وای دئییب ایکی اللی اؤز باشینه اورانلارا, سیمیشقا قابیغین فرشین آلتینه دولدورانلارا, گئجه سحره جان قیبت قیرانلارا او شیش گوشه قبیرین زیارتین نسیب ائله.

ايلاهي! بوتون عاغيلسيزلارا, شاخسئي دالينجه دوشن آروادلارا-قيزلارا، چاديراسيني يوز يول آچيب-اؤرتنلره، اؤزيني گؤرستنلره بير ذره عاغيل مرحمت ائله.

پروردگارا! بو محلله‌ده بوتون پيچاخ چکه نلري، قارين سؤکه نلري، بئش تومن پول اوسته قان اکه نلري، قيشين چيلله چاغي خالقين باشينه قار تؤکه نلري، يئتيملرين مالينه گؤز تيکه نلري، دوز يولا هيدايت ائله.

خودايا-خوداوندا! سني آند وئرريخ اؤز عدالتيوه، روز-ي قييامتده ائششه‌کين قويروغينه چالقي قويانلارين، ياش قبيري اويانلاراين، کفن سويانلارين تقصيراتيندن گئچ.

خودایا دستگاه –ی ابا عبدوللاهه هر نحو ینن قوللوق ائدنلری, جیریخ قالیشینن گلیب تزه باشماخلارینن گئدنلری کیمسه گؤرمه دن ساغ-سلامت اؤز ائوینه چاتدیر.باهالی باشماخلارینن مچیده گله نلرین سایینی آرتیر, خودایا او باشماخلارا حئییفین گلسین, ائله بوناگؤره او آداملارین باشی وار ایکن آیاغینه داش سالما.

ايلاهي هر نوعيله زحمت چکنلري، احسان وئرنلري، شربت پايلييه نلري، او جومله‌دن بيزيم گؤزوموزون آغي-قاراسي اولان دوگي خيرداسي، ايت يومورتاسي، مجليسيميزين زينتي اولان جهندم ايتي، وطن ائششگي، تون تپه‌جگي، ايلاهي بو حضرات بيزيم محلله‌نين ايفتيخاريدي، سن بولاري نئينيم-نئجئليم دردينه دوچار ائلمه.

ایلاهی داماد-ی ناکام قاسم گلگون کفن حورمتینه, قئین اتاسینه اؤلوم آرزو ائدن دامادلارا  یئترینجه صبیر وئر. قئینانالارین لال اولماسی حسرتیله یاشیه ن گلینلرین اوره یینین مطلبینی وئر. بو نییت ایله نذیر دیینلرین, شام یاندیرانلارین,مچیدین دووارینی جهنم دووارینه تای ائدنلرین نذرینی قبول ائله.

ایلاهی اؤز خزانه-یی غئیبیندن بورجو اولانلارین بورجونو وئر, حیه طی اولمییه نلره حه یط یئتیر(حووضونون فوواره سی یادیندان چیخماسین) ایلاهی بو نییتلر ایله نذیر دئییب بالاجا اوشاقلارین باشینی یارانلار وار  اولارین دردینه باب الهواییج الیله درمان ائله. سنی آند وئرریخ علی اصغرین اوخلانان بوغازینه او معصوم اوشاقلارین باشینه قمه نی تاققیلداتاندا اولارین باغریی چاتلاتماسین, اوره یی پاتلاتماسین, آغزی گؤزی ایریلمه سین, ,آغلی باشیندن گئتمه سین, اؤزلری ده دلی خانییه سالماسین.

بار ایلاها, چوپور ننه جانین, کئچل طاهیره نین تئزلیغینن باختین آچ, اولارینن بئله هامی ائوده قالان تورشامیش قیزلاری ار نئعمتیندن محروم ائلمه.

پروردگارا, مسجید و منبر بانیلرینین روحین شاد, قالانلارینین ائوین آباد, اولارین مالینه- دالینه ایری باخانلارین عمرینی برباد ائله.

 ایلاهی, بیزیم تویوغوموزا کیش دییه نلرین, بو مچیدین دووارینه ایشییه نلرین اوریینه یددی باش اژدهانین قورخوسونو سال, اولارین آتالارینی, آنالارینی و یددی آرخادان دؤنه نلرینی قبرائوینده ایتینن قولبویون ائله. صدقه اللاهو علي العظيم.

کریم ماماغانلی

قیش فصلی 2003

من مست و تو دیوانه

فارسجا یازدیم کی حداد عادل کیمی ساوادسیزلاردا اوخویابیلسین

"من مست و تو دیوانه, مارا که برد خانه"
تو بنگی و وافوری, من طالب پیمانه
تو دشمن  جانهایی, جلاد زبانهایی
گویی که بجز فارسی هستند همه بیگانه؟
تو دلغک پانفارسی, ازخلق چه می ترسی
این ره برد ایرانت بر وادی ویرانه
آزرده شود پانها, از تابلوی دکانها
درمان نتوان کردن این درد جنونانه
از بس شده ای حساس, خواهی زعوام الناس
تحریم کنند اجناس, با لحن وقیحانه
هرچند که حدادی, زان معدۀ خود بادی
وارونه بدر دادی بی عفت و شرمانه

کریم ماماغانلی

İmamzadaların yaranması

 Sadə Bilal, Aşıq Bilal, Dəli Bilal, Başıbəlalı Bilal, Kasıb Bilal, Yanıq Bilal birdə Yazıq Bilal,bunların hamısı Bilal əmiyə verilən ləqəblər idi.Hələ bu harasıdir, ömrünün son çağlarında isə Qoca Bilal və Bezar Bilal adını qazanmışdı. Bilal əmi gənc vaxtlarında eşq oduna yanıb kül olanlardanımış. Onun çəkdiyi eşq acısına bu qısacıq hekayədə yer ola bilməz, ancaq bu qədər deməliyəmki, Aşıq Bilalın ilk eşqində yenilməsinə səbəb onun yoxsulluğu ve yoxsulluğuna səbəb saf-sadə bir insan olmasıydı. Sadə Bilal ömründə bir dəfə də olmuş olsa kimsəni aldada bilməmişdi və həyatı boyunca yalan danışmaq “nemətindən” nəsibsiz qalmışdı.

 Rəvayətə görə,ən qıssası bələdirki, Qoca Bilal son vaxtlar zəmanənin acılıqlarindan, düşman tənəsindən,dost minnətindən,zalim ağaların əziyyətindən cana gəlmişdi və bütün cahil insanlardan, yaramaz qonşulardan belə öz yurd-yuvasından bezar olmuşdu, elə buna görə də şəhər həyatından baş götürüb dağlara çıxmaq qərarına gəlmişdi.
                                 

 Bir gün səhər çağı hələ dan yeri ağarmadan Bezar Bilal yerindən ayağa qalxır və qərara gəldiyi kimi, dağlarda səssiz-səmirsiz, qalabalıqdan uzaq təmiz bir hava almaq həvəsilə öz yurdunu-yuvasını tərk edərək  şəhər yaşamıyla vidalaşır və hər nə olursa olsun deyərək üz qoyur dağlara tərəf. Yazıq Bilal var gücüylə arxasına belə dönüb baxmadan yoluna davam edir. O, zəmiləri, dərələri, düzləri arxada qoyaraq gedir və eyni zamanda öz içində savaşda olan iki hissi də özüylə daşıyır,biri sevinc, obirisi qorxu. Bir yandan düşünürki, yaxamı pisliklərden qurtarmaqdan yana gedirəm, ama bir tətrəfdəndə özü-özünə deyir ay Başıbəlalı Bilal,hər bəlanı başından sovmusan bir qalmışdı qoca çağında qurda-quşa yem olmağın. Qoca Bilal yorğun-arğın olsada sevinc hissi onda daha güclüydü və hələ də getməyə davam edirdi,  o qədər gedirki,  şəhərdən və ya hər hansı bir avadanlıqdan heç bir əsər görünməyən bir yerə, dağların ətəyinə çatır ama ,hələdə içindəki savaşda olan hisslər onu rahat buraxmaz, Bilal xəyalatda, günəş bata-batdaydı, o anda onun gözünə  dağın başında bir daxma sataşdı və gecəni orda daldalanmaq niyətilə dağın başına çixmağa başladı. Daxmaya yaxınlaşdıqca onun görkəmindən bir imamzada olduğu bəllənirdi. Bilal əmi imamzadanın qabağına çatmağa az qalırdı, imamzadanın qapısı açıq idi, günəş son zərrələrilə imamzadanın içində oturan Pir Vəlinin gözlərini qamaşdırırdı, o da hənali saqqalı tumarlayaraq bir əlini isə gözlərinə çətir qılıb gələn adamın kim olduğunu görmək istəyirdi. Axir ki, Bilal əmi imamzadanin qapısının qabağına çatdı, əl verib salamlaşmadan sonra  girib içəridə oturdular.Biraz çaydan-çörəkdən ortaya gəlir, eləki yemək süfrəsini ortadan yığışdırırlar ürək süfrəsi açılıır, deməlilər deyilir, Bilal əmi tamamilə başına gələnləri və qafasındaki düşüncələri Pir Vəli ilə paylaşır, Pir Vəlidə içdən sevinərək gülə-gülə deyir; Ay kişi,lap elə su axıb,çuxurunu tapıb, beləki Bilal Əmidən onun yanında qalıb ona həmdəm olmasını istəyir, Bilal əmi də kor allahdan göz istəyən kimi onun istəyinə razılıq verir. Beləliklə, Bilal əmi  imamzadada yerləşib qaldı və Pir Vəliyə yaxşi bir həmdəm oldu.Onlar hər ikisi həyatlarindan məmnun yaşayaraq, ora gələn ziyarətçilərin verdiyi pul-para ilə rahat və dəğdəğəsiz dövran sürərlər. Bilal əmi ara-sıra Pir Vəlinin eşşəyini minib, ətrafdaki kəndlərdən özlərinə lazim olan alış-verş eləməyə gedərdi və onlar aylar-illər bu sayaq yaşayıb  həyatın dadını çıxarırdılar. Bilal Əmi uzun müddət o eşşəyi minib alış-verişə getdiyi üçün o heyvanla yaman ünsiyyət tapmişdi, o heyvan unun üçün yeganə dost idi ki, nə ona tə´nə vurardı, nə minnət qoyardı, nədə özünü ondan üstün görərdi.

 Günlərin bir günü Bilal Əmi çox sevdiyi eşşəklə alış-verişdən dönərkən  yolun ortasında heyvanın ayaği büdrədi və yerə yıxıldı, elə o yıxlmaq olduki, birdə ayağa qalxa bilmədi, cox sürmədi heyvanın yatdığı yerdə canı da çıxdı.

 Bilal Əmi bu olaydan yaman yasa batdı və onu buraxıb getməyə vicdanı yol vermədi, o öz içində hiss elədiki onu buraxib getmək dosluğa yaraşmaz, heç olmasa onu basdırib sonra getsin. Beləliklə, bir təhər heyvanı basdırır, bir neçə daş-duş tapıb getirir, gözlərindan yaş dama-dama onun qəbrinin yan-yövrəsinə düzür. O anda oradan keçen  bir neçə adam Bilal əmini bu halda görüb, Allah rəhmət eləsin ,əmi, burda yatan oğlundurmu deyə soruşarlar.

 Sadə Bilal  utancından orda yatanın gərçəkdən nə olduğunu söyləyə bilmir və ömründə birinci dəfə yalan deməyə məruz qalaraq deyirki, bura bir imamzadanın qəbridi, mən də bunu kitablardan çox arayıb-axtarandan sonra bu gün kəşf eləmişəm. Onlarda sevinərək, gəlin bizdə elə yolu yaxın eliyək nəzirlərimizi bura verək deyər, salam-salavatla dua oxuya-oxuya biraz puldan-paradan çıxarıb  eşşəyin qəbri üstə atdılar və heç nə sormadan ordan uzaqlaşdılar. Bu birinci dəfə idi ki, yalanın dadı Sadə Bilalın damağına yatdı, Sadə Bilal işi belə görüncə ordan getmək düşüncəsi onun qafasında dəyişildi və sürətlə Mir Bilal olmaq düşüncəsi  yarandi. Tez ayağa qalxdi, dostu Pir Vəli üçün aldığı yaşıl şalı xurcundan çıxarıb öz boynuna doladı  və qəbirin başında oturub ona bəzək-düzək verərək, hər ordan keçənə oranın bir yeni bulunmş imamzada olduğunu anlatmağa başladı. Mir Bilal o sözləri yoldan keçənlərə o qədər anlatmışdıki, özü də yavaş-yavaş o qəbirin bir imamzada qəbiri olduğuna inanmağa başlamışdı. Bir ay ərzində Mir Bilal imamzadanın öz qazancilə o məkani həqiqi bir imamzada halına gətirməyi bacarmişdi. O imamzadanın günü-gündən rövnəq tapmasi onu çox sevindirirdi, hərdən də əfsus edərək öz-özünə deyirdiki, agər bu işi gənc çağlarında başlasaydı indi o bölgədə otuzdan çox imamzadaya sahib ola bilərdi. Mir Bilalı imamzadasında öz halına buraxaq, gəlin görək onun dostu Pir Vəlin başına nelər gəldi.

Pir Vəli öz dostunun geri dönməməsindən dolayi çox nigaran idi, onun üçün yaman darıxmışdı, az qala maraqdan ölürdü, görəsən Bilalın və yazıq eşşəyin başına nə bəla gəlib?  Hər gün bir pis xəyal onun ürəyini rahat buraxmırdı, bir yandan da günbəgün ora gələn ziyarətçilərin sayının azalması onun rahatsızlığını artırırdı. Axırki, bu xəyallara son qoymalıyam deyə qalxır və  üzaşağı yola düşür, dağdan yenir bir qədər yol gedəndən sonra bir təpənin döşündə bir yeni imamzadanin yaranmasına şahid olur. Pir Vəli bu səhnəni görəndə şaşırıb qalır, o birinci öz bazarının günü-gündən kasadlanmasının səbəbini anlayır, biraz bu səhnəyə mat- mə´təl qalır,  görürki, imamzada nə imamzada! nəzir deyən kim! qurban kəsən kim! dəxil düşən kim! yalvarıb-yaxarıb şəfa istəyən kim! o bunları gördükdə öz-özünə deyir; evin yıxıldı Pir Vəli! O işin nə olduğunu anlamaq üçün irəli gedir və imamzadanın mütəvəllisi ilə tanış olmaq istəyir. O, imamzadanın qabağına çatanda  öz dostu Bilalı görür, amma bu Bilal onun gördüyü Bilala bənzəməz, o artıq Mir Bilal olmuşdu, əli təsbehli, ağzı dualı, mömin ədalı, boynunda şali, uzun saqqalı ancaq deyim ki, onun gördüyündən daha qutlu-mutlu daha görkəmli bir Bilal olmuşdu. Bir çox hal-əhval, salamlaşmalar və qucaqlaşmalardan sonra yavaş-yavaş ziyarətçilər də oranı tərk edirdilər. Eləki, imamzadanın ətrafında kimsə qalmaz iki dostun şirin-şirin söhbəti başlanır, hərçənd  Mir Bilal grçəkləri anlatmağa biraz çəkinirdi. Allahdan gizlin deyil səndən nə gizlin, beləliklə söhbəti açır və başına gələnləri öz dostuna bir-bir anlatır, imamzadanın necə yaranmasını anlatandan sonra, Pir Vəli gülə-gülə deyir; Ay kişi belə xırda-para  olaylara görə ürəyinə pis şeylər gətirmə, elə o rəhmətlikdə ki, mən onbeş il öncə dağın başında basdırmışam bu rəhmətliyin anasıydı.

Kərim Mamağanlı