Sadə Bilal, Aşıq Bilal, Dəli Bilal, Başıbəlalı Bilal, Kasıb
Bilal, Yanıq Bilal birdə Yazıq Bilal,bunların hamısı Bilal əmiyə verilən
ləqəblər idi.Hələ bu harasıdir, ömrünün son çağlarında isə
Qoca Bilal və Bezar Bilal adını qazanmışdı. Bilal əmi gənc vaxtlarında eşq
oduna yanıb kül olanlardanımış. Onun çəkdiyi eşq acısına bu qısacıq hekayədə
yer ola bilməz, ancaq bu qədər deməliyəmki, Aşıq Bilalın ilk eşqində
yenilməsinə səbəb onun yoxsulluğu ve yoxsulluğuna səbəb saf-sadə bir insan
olmasıydı. Sadə Bilal ömründə bir dəfə də olmuş olsa kimsəni aldada bilməmişdi
və həyatı boyunca yalan danışmaq “nemətindən” nəsibsiz qalmışdı.
Rəvayətə görə,ən qıssası bələdirki, Qoca Bilal son vaxtlar
zəmanənin acılıqlarindan, düşman tənəsindən,dost minnətindən,zalim ağaların
əziyyətindən cana gəlmişdi və bütün cahil insanlardan, yaramaz qonşulardan belə
öz yurd-yuvasından bezar olmuşdu, elə buna görə də şəhər həyatından baş götürüb
dağlara çıxmaq qərarına gəlmişdi.
Bir gün səhər çağı hələ dan yeri ağarmadan Bezar Bilal yerindən
ayağa qalxır və qərara gəldiyi kimi, dağlarda səssiz-səmirsiz, qalabalıqdan
uzaq təmiz bir hava almaq həvəsilə öz yurdunu-yuvasını tərk edərək şəhər
yaşamıyla vidalaşır və hər nə olursa olsun deyərək üz qoyur dağlara tərəf.
Yazıq Bilal var gücüylə arxasına belə dönüb baxmadan yoluna davam edir. O,
zəmiləri, dərələri, düzləri arxada qoyaraq gedir və eyni zamanda öz içində
savaşda olan iki hissi də özüylə daşıyır,biri sevinc, obirisi qorxu. Bir yandan
düşünürki, yaxamı pisliklərden qurtarmaqdan yana gedirəm, ama bir tətrəfdəndə
özü-özünə deyir ay Başıbəlalı Bilal,hər bəlanı başından sovmusan bir qalmışdı
qoca çağında qurda-quşa yem olmağın. Qoca Bilal yorğun-arğın olsada sevinc
hissi onda daha güclüydü və hələ də getməyə davam edirdi, o qədər
gedirki, şəhərdən və ya hər hansı bir avadanlıqdan heç bir əsər
görünməyən bir yerə, dağların ətəyinə çatır ama ,hələdə içindəki savaşda olan
hisslər onu rahat buraxmaz, Bilal xəyalatda, günəş bata-batdaydı, o anda onun
gözünə dağın başında bir daxma sataşdı və gecəni orda daldalanmaq
niyətilə dağın başına çixmağa başladı. Daxmaya yaxınlaşdıqca onun görkəmindən
bir imamzada olduğu bəllənirdi. Bilal əmi imamzadanın qabağına çatmağa az
qalırdı, imamzadanın qapısı açıq idi, günəş son zərrələrilə imamzadanın içində
oturan Pir Vəlinin gözlərini qamaşdırırdı, o da hənali saqqalı tumarlayaraq bir
əlini isə gözlərinə çətir qılıb gələn adamın kim olduğunu görmək istəyirdi.
Axir ki, Bilal əmi imamzadanin qapısının qabağına çatdı, əl verib salamlaşmadan
sonra girib içəridə oturdular.Biraz çaydan-çörəkdən ortaya gəlir, eləki
yemək süfrəsini ortadan yığışdırırlar ürək süfrəsi açılıır, deməlilər deyilir, Bilal
əmi tamamilə başına gələnləri və qafasındaki düşüncələri Pir Vəli ilə paylaşır,
Pir Vəlidə içdən sevinərək gülə-gülə deyir; Ay kişi,lap elə su axıb,çuxurunu
tapıb, beləki Bilal Əmidən onun yanında qalıb ona həmdəm olmasını istəyir, Bilal
əmi də kor allahdan göz istəyən kimi onun istəyinə razılıq verir. Beləliklə, Bilal
əmi imamzadada yerləşib qaldı və Pir Vəliyə yaxşi bir həmdəm oldu.Onlar
hər ikisi həyatlarindan məmnun yaşayaraq, ora gələn ziyarətçilərin verdiyi pul-para
ilə rahat və dəğdəğəsiz dövran sürərlər. Bilal əmi ara-sıra Pir Vəlinin
eşşəyini minib, ətrafdaki kəndlərdən özlərinə lazim olan alış-verş eləməyə
gedərdi və onlar aylar-illər bu sayaq yaşayıb həyatın dadını
çıxarırdılar. Bilal Əmi uzun müddət o eşşəyi minib alış-verişə getdiyi üçün o
heyvanla yaman ünsiyyət tapmişdi, o heyvan unun üçün yeganə dost idi ki, nə ona
tə´nə vurardı, nə minnət qoyardı, nədə özünü ondan üstün
görərdi.
Günlərin bir günü Bilal Əmi çox sevdiyi eşşəklə
alış-verişdən dönərkən yolun ortasında heyvanın ayaği büdrədi və yerə
yıxıldı, elə o yıxlmaq olduki, birdə ayağa qalxa bilmədi, cox sürmədi heyvanın
yatdığı yerdə canı da çıxdı.
Bilal Əmi bu olaydan yaman yasa batdı və onu buraxıb getməyə
vicdanı yol vermədi, o öz içində hiss elədiki onu buraxib getmək dosluğa
yaraşmaz, heç olmasa onu basdırib sonra getsin. Beləliklə, bir təhər heyvanı
basdırır, bir neçə daş-duş tapıb getirir, gözlərindan yaş dama-dama onun
qəbrinin yan-yövrəsinə düzür. O anda oradan keçen bir neçə adam Bilal
əmini bu halda görüb, Allah rəhmət eləsin ,əmi, burda yatan oğlundurmu deyə
soruşarlar.
Sadə Bilal utancından orda yatanın
gərçəkdən nə olduğunu söyləyə bilmir və ömründə birinci dəfə yalan deməyə məruz
qalaraq deyirki, bura bir imamzadanın qəbridi, mən də bunu kitablardan çox
arayıb-axtarandan sonra bu gün kəşf eləmişəm. Onlarda sevinərək, gəlin bizdə
elə yolu yaxın eliyək nəzirlərimizi bura verək deyər, salam-salavatla dua
oxuya-oxuya biraz puldan-paradan çıxarıb eşşəyin qəbri üstə atdılar və
heç nə sormadan ordan uzaqlaşdılar. Bu birinci dəfə idi ki, yalanın dadı Sadə
Bilalın damağına yatdı, Sadə Bilal işi belə görüncə ordan getmək düşüncəsi onun
qafasında dəyişildi və sürətlə Mir Bilal olmaq düşüncəsi yarandi.
Tez ayağa qalxdi, dostu Pir Vəli üçün aldığı yaşıl şalı xurcundan çıxarıb öz
boynuna doladı və qəbirin başında oturub ona
bəzək-düzək verərək, hər ordan keçənə oranın bir yeni bulunmş imamzada olduğunu
anlatmağa başladı. Mir Bilal o sözləri yoldan keçənlərə o qədər anlatmışdıki,
özü də yavaş-yavaş o qəbirin bir imamzada qəbiri olduğuna inanmağa başlamışdı.
Bir ay ərzində Mir Bilal imamzadanın öz qazancilə o məkani həqiqi bir imamzada
halına gətirməyi bacarmişdi. O imamzadanın günü-gündən rövnəq tapmasi onu çox
sevindirirdi, hərdən də əfsus edərək öz-özünə deyirdiki, agər bu işi gənc
çağlarında başlasaydı indi o bölgədə otuzdan çox imamzadaya sahib ola bilərdi.
Mir Bilalı imamzadasında öz halına buraxaq, gəlin görək onun dostu Pir Vəlin
başına nelər gəldi.
Pir Vəli öz dostunun geri dönməməsindən dolayi çox
nigaran idi, onun üçün yaman darıxmışdı, az qala maraqdan ölürdü, görəsən
Bilalın və yazıq eşşəyin başına nə bəla gəlib? Hər gün bir pis xəyal onun
ürəyini rahat buraxmırdı, bir yandan da günbəgün ora gələn ziyarətçilərin
sayının azalması onun rahatsızlığını artırırdı. Axırki, bu xəyallara son
qoymalıyam deyə qalxır və üzaşağı yola düşür, dağdan yenir bir qədər yol
gedəndən sonra bir təpənin döşündə bir yeni imamzadanin yaranmasına şahid olur.
Pir Vəli bu səhnəni görəndə şaşırıb qalır, o birinci öz bazarının günü-gündən
kasadlanmasının səbəbini anlayır, biraz bu səhnəyə mat- mə´təl
qalır, görürki, imamzada nə imamzada! nəzir deyən kim! qurban kəsən kim!
dəxil düşən kim! yalvarıb-yaxarıb şəfa istəyən kim! o bunları gördükdə öz-özünə
deyir; evin yıxıldı Pir Vəli! O işin nə olduğunu anlamaq üçün irəli gedir və
imamzadanın mütəvəllisi ilə tanış olmaq istəyir. O, imamzadanın qabağına
çatanda öz dostu Bilalı görür, amma bu Bilal onun gördüyü Bilala
bənzəməz, o artıq Mir Bilal olmuşdu, əli təsbehli, ağzı dualı, mömin ədalı,
boynunda şali, uzun saqqalı ancaq deyim ki, onun gördüyündən daha qutlu-mutlu
daha görkəmli bir Bilal olmuşdu. Bir çox hal-əhval, salamlaşmalar və
qucaqlaşmalardan sonra yavaş-yavaş ziyarətçilər də oranı tərk edirdilər. Eləki,
imamzadanın ətrafında kimsə qalmaz iki dostun şirin-şirin söhbəti başlanır,
hərçənd Mir Bilal grçəkləri anlatmağa biraz çəkinirdi. Allahdan gizlin
deyil səndən nə gizlin, beləliklə söhbəti açır və başına gələnləri öz dostuna
bir-bir anlatır, imamzadanın necə yaranmasını anlatandan sonra, Pir Vəli
gülə-gülə deyir; Ay kişi belə xırda-para olaylara görə ürəyinə pis şeylər
gətirmə, elə o rəhmətlikdə ki, mən onbeş il öncə dağın başında basdırmışam bu
rəhmətliyin anasıydı.
Kərim Mamağanlı
